U23 Việt Nam – U23 Hàn Quốc: Khe hở 1m95 ở Nagoya

Ở sân Paloma Mizuho tại Nagoya chiều nay, trước khi trọng tài thổi còi, tôi đã nhìn vào băng ghế dự bị phía Việt Nam. Đó là nơi ẩn giấu điểm mấu chốt của trận tứ kết Asiad 20 này. U23 Hàn Quốc mang theo ba suất quá tuổi và cả nhóm cầu thủ đang khoác áo các CLB châu Âu. U23 Việt Nam không có một ai quá tuổi. Con số ấy — ba so với không — sẽ không xuất hiện trên bảng tỷ số, nhưng nó sẽ xuất hiện trên sân cỏ vào khoảng phút sáu mươi, khi đôi chân bắt đầu nặng và những pha bóng hai bắt đầu được quyết định bằng sức mạnh hơn là kỹ thuật.

Tôi đã theo dõi các trận đấu của bóng đá trẻ châu Á đủ lâu để biết rằng những cú sốc hiếm khi đến từ cảm hứng. Chúng đến từ những khe hở cấu trúc mà một đội bóng yếu hơn biết cách bịt lại trong một buổi chiều, và đối thủ mạnh hơn không kịp nhận ra cho đến khi quá muộn.

U23 Hàn Quốc không đến Nhật Bản để chơi cho vui. Đằng sau họ là một động lực mà bóng đá Việt Nam không có: suất miễn nghĩa vụ quân sự. Một tấm huy chương vàng Asiad đồng nghĩa với việc một cầu thủ Hàn Quốc không phải trải qua mười tám tháng trong quân ngũ, đúng vào giai đoạn sự nghiệp đỉnh cao của họ. Áp lực này không hề trừu tượng. Đây là một hạn định cá nhân đang đè lên từng đường kiến tạo.

Tháng Giêng vừa rồi, ở vòng chung kết U23 châu Á, U23 Việt Nam từng đánh bại đúng đối thủ này. Đó là cơ sở cho niềm tin đang lan truyền trên mạng xã hội tuần này. Tôi hiểu nó. Tôi cũng hiểu vì sao nó nguy hiểm. Một trận thắng là một dữ kiện, hai trận thắng mới là một xu hướng. Và đội Hàn Quốc mà U23 Việt Nam đánh bại ở tháng Giêng không giống đội Hàn Quốc đang đứng ở Nagoya. Nhóm cầu thủ châu Âu không có mặt ở lần gặp trước. Ba suất quá tuổi không có mặt ở lần gặp trước. Bản chất của bài toán đã thay đổi, trong khi ký ức của người hâm mộ thì không.

Cần nói rõ điều này ngay từ đầu: U23 Việt Nam đã đạt được một thành tích đáng kể khi có mặt ở tứ kết Asiad. Đó là một hành trình tích cực cho một nền bóng đá đang xây lại lứa trẻ sau nhiều năm chật vật. Nhưng tôi không viết để xoa dịu. Tôi viết để chỉ ra rằng cái gọi là cú sốc lớn mà báo chí đang chờ đợi được xây dựng trên một giả định mong manh, và nếu U23 Việt Nam thất bại ở Nagoya, người ta sẽ đổ lỗi cho đúng những con người đã đưa họ đến đây.

Đó là điểm hẹn của tôi trong trận đấu này: lý giải vì sao một cú sốc là khả thi về mặt tâm lý nhưng khó xảy ra về mặt thể lực, và vì sao khe hở 1m95 lại là biến số trung tâm.

Về chiến thuật, U23 Việt Nam bước vào trận này với một bản thiết kế phản ứng rõ ràng dưới thời HLV Đinh Hồng Vinh. Đó là một khối phòng ngự lùi sâu, nhường thế trận trong hai mươi đến ba mươi phút đầu, chịu đựng sức ép, rồi tung ra những pha phản công nhanh vào đúng khoảnh khắc đối thủ mất cân bằng. Mô hình này không mới. Nó là lựa chọn chính đáng của mọi đội yếu hơn trong bóng đá loại trực tiếp. Vấn đề nằm ở chỗ khác: nó phụ thuộc vào một sự tập trung gần như tuyệt đối trong suốt thời gian bị ép, và vào hiệu suất dứt điểm cao trong những pha bóng mà bạn chỉ có một hoặc hai cơ hội.

U23 Hàn Quốc sẽ chơi nhanh. Họ thích trao đổi bóng dọc ở tốc độ cao, gây áp lực trực diện và dùng sức mạnh thể chất để phá vỡ cấu trúc đối phương. Bóng đá hiện đại không giết chết sự ngẫu hứng, nó chỉ nhốt sự ngẫu hứng trong một chiếc lồng chiến thuật. Trong trận này, chiếc lồng ấy sẽ là thể lực của U23 Việt Nam. Nếu hàng phòng ngự đứng vững đến phút bảy mươi, kịch bản có thể trở nên khác. Nếu không, trận đấu sẽ được quyết định trước khi bất kỳ ai kịp phản ứng.

Điểm tựa duy nhất có tính vật lý của U23 Việt Nam là Đinh Quang Kiệt, trung vệ cao 1m95. Với một đội bóng như U23 Việt Nam, chiều cao ấy mang ý nghĩa chiến thuật rõ rệt. Trong một trận đấu mà đối thủ được kỳ vọng sẽ tấn công bằng bóng bổng và những pha không chiến, một trung vệ có thể hình vượt trội là câu trả lời trực tiếp nhất. Quang Kiệt còn được đẩy lên tuyến trên trong các tình huống cố định, đóng vai một mục tiêu di động. Đó là giải pháp của sự khéo léo trong thế bị ép, nhưng nó cũng tố cáo điều mà đội bóng này đang thiếu: những phương án tấn công trong thế trận mở.

Điều đáng nói là sự xuất hiện của một trung vệ cao 1m95 trong đội hình U23 Việt Nam đánh dấu một thay đổi trong cách nền bóng đá này đào tạo cầu thủ. Các thế hệ trước của bóng đá Việt Nam nổi tiếng với những cầu thủ nhỏ con, nhanh nhẹn, kỹ thuật. Một trung vệ có thể hình vượt trội là dấu hiệu cho thấy công tác tuyển chọn và phát triển đang chú ý hơn đến yếu tố thể chất, điều mà bóng đá Đông Nam Á từ lâu bị xem là điểm yếu cố hữu khi đối đầu với các nền bóng đá Đông Á.

Có một con số đáng để dừng lại. Ba suất quá tuổi của Hàn Quốc là ba thập kỷ kinh nghiệm quốc tế được cộng thêm vào một đội bóng đã mạnh. Việc U23 Việt Nam không dùng suất nào trong khi vẫn được phép dùng tối đa ba suất là một lựa chọn có chủ đích, và tôi tin nó phải được đọc như vậy. Ban huấn luyện ưu tiên phát triển lứa trẻ hơn là mua một kết quả ngắn hạn. Trong một trận tứ kết, đó là một canh bạc về hệ thống, và tôi không gọi nó là sai. Nhưng sự lựa chọn nào cũng có giá của nó, và giá của nó ở Nagoya có tên là thanh xuân.

Có một điều thú vị về tâm lý mà rất ít người để ý. Áp lực trong trận đấu này đang nằm ở phía Hàn Quốc, dù họ là đội mạnh hơn. Một đội bóng mang theo trách nhiệm nghĩa vụ quân sự của cả một thế hệ cầu thủ không thể thắng bằng sự thoải mái. Nếu U23 Việt Nam giữ được thế trận ngang bằng đến phút bảy mươi, hoặc tệ hơn đối với họ là dẫn trước, sự căng thẳng sẽ đổi phe. Tôi đã thấy điều này xảy ra nhiều lần: đội yếu hơn ghi bàn trước, và đội mạnh hơn đột nhiên chơi như thể phải gánh cả một quốc gia trên vai.

Không khí xung quanh trận đấu này cũng đáng để đọc. Cách đây vài năm, tôi làm một podcast về bóng đá trong những sân vận động vắng khán giả, và phân tích dữ liệu để chỉ ra rằng lợi thế sân nhà phần lớn được tạo ra bởi tiếng ồn của đám đông. Tiếng vỗ tay trong sân vận động trống là tiếng vọng của nỗi sợ, không phải của niềm vui. Ở Nagoya, khán giả sẽ có mặt, và họ sẽ cổ vũ. Nhưng tôi tự hỏi liệu sự cổ vũ đó có đủ bù đắp cho khoảng cách thể lực hay không.

Nguyễn Quốc Việt là cái tên còn lại trong phương trình. Tiền đạo này từng ghi bàn vào lưới U23 Hàn Quốc ở lần gặp tháng Giêng, và cậu đã công khai quyết tâm làm lại điều đó. Đây là một tài sản tinh thần, nhưng đồng thời cũng là một rủi ro tập trung. Nếu Quốc Việt bị phong tỏa, U23 Việt Nam gần như không còn phương án ghi bàn nào khác trong thế trận mở. Người ta không cần Messi để thắng; người ta cần Messi để quên rằng mình đang thua. Ở Nagoya, đội bóng này không có Messi, và cũng không nên cần đến anh. Họ cần mười một con người chạy cùng một cấu trúc trong chín mươi phút, và đôi khi điều đó lại khó hơn cả những pha đi bóng của một thiên tài.

Đây là điểm tôi muốn kết thúc bằng sự thẳng thắn. Chức vô địch không bao giờ đến từ lịch thi đấu, nhưng người ta cần một cái cớ để ghét kẻ mạnh. Trong trường hợp này, người ta cần một cái cớ để tin vào kẻ yếu. Tôi hiểu khao khát đó. Tôi có nó trong máu mình. Nhưng tôi đã ở Marseille đủ lâu để biết rằng niềm tin không giữ được bóng trên sân, còn cấu trúc thì có. Hợp đồng 100 triệu euro chỉ là con số cho đến khi ai đó hỏi: anh đã xem cậu ấy thi đấu trong mưa chưa? Ở Nagoya hôm nay, câu hỏi tương tự sẽ được đặt ra cho một trung vệ cao 1m95, cho một tiền đạo từng ghi bàn vào lưới Hàn Quốc, và cho một HLV không có suất quá tuổi nào để vá lại những phút cuối trận.

Nếu U23 Việt Nam giữ được thế trận đến phút sáu mươi, mọi thứ đều có thể. Nếu không, chúng ta sẽ ngồi lại và nói về thanh xuân, về giá của một lựa chọn, và về khe hở mà đối thủ đã tìm thấy trước khi chúng ta kịp trám lại. Trận đấu sẽ trả lời. Câu trả lời ấy sẽ nằm ở khoảnh khắc mà đôi chân của U23 Việt Nam bắt đầu không còn là chính mình, chứ không nằm trên bảng tỷ số.