Asiad 20 ngày 29/9: Sepak Takraw giành HCV, điền kinh trắng tay

45 phút bên lề sân cỏ, một đời không bao giờ cũ.

Sáng ngày 29 tháng 9 tại Aichi–Nagoya, trong khi các trận đấu của đoàn thể thao Việt Nam vẫn chưa bắt đầu, có một khoảng lặng ngắn trên khán đài nhà thi đấu sepak takraw. Tôi ngồi đó, nhìn vào tờ lịch thi đấu, và nhận ra một điều: mỗi khi chúng ta nói về những tấm huy chương vàng, chúng ta thường nói về những môn thể thao mà chúng ta đã quen giành chiến thắng. Còn điền kinh – nơi được xem là thước đo thể thao của cả một nền thể thao – lại đang lặng lẽ nhận về những kết quả không như mong đợi.

Trên khán đài nước Nga, tôi nghe thấy nhiều ghế trống mang tên phụ nữ.

Câu chuyện của ngày thi đấu thứ 29 tháng 9 không bắt đầu từ đường chạy. Nó bắt đầu từ một sàn đấu sepak takraw, nơi các vận động viên Việt Nam bước vào với tâm thế của những người được chờ đợi sẽ giành chiến thắng trước Philippines. Trong quá khứ, bóng sepak takraw Việt Nam từng có ưu thế trước đối thủ này ở các kỳ SEA Games. Kỳ vọng đó không phải là vô căn cứ, và nó đã được đền đáp bằng một chiến thắng áp đảo với tỷ số 15-8 và 15-4. Một khởi đầu được đánh giá là ấn tượng cho ngày thi đấu 29 tháng 9.

Nhưng trong khi niềm vui đến từ sepak takraw, thì bức tranh tổng thể của đoàn thể thao Việt Nam lại đang cho thấy một nghịch lý quen thuộc: những môn có thể mang về huy chương vàng ngay lập tức thì chúng ta đang làm rất tốt, còn những môn được xem là nền tảng của thể thao – như điền kinh – thì vẫn đang loay hoay tìm chỗ đứng.

Khi sân vận động trống rỗng, những tiếng nói bình thường bỗng trở thành thủ lĩnh.

Tính đến thời điểm này của Asiad 20, đoàn thể thao Việt Nam đã giành được 2 huy chương vàng, 1 huy chương bạc và 17 huy chương đồng, nằm trong nhóm 20 đoàn dẫn đầu. Mục tiêu của đoàn là 4 huy chương vàng. Nhìn vào bảng tổng sắp, có thể thấy một chiến lược được vạch ra rõ ràng: tích lũy huy chương đồng để đảm bảo vị trí trong top 20, đồng thời tập trung vào một vài môn có khả năng mang về huy chương vàng để đạt chỉ tiêu.

Cách tiếp cận này không sai về mặt chiến thuật. Nhưng nó đặt ra một câu hỏi lớn về tính bền vững. Khi những niềm hy vọng còn lại của đoàn được xác định chỉ nằm ở boxing, bắn súng và sepak takraw, thì điền kinh – môn thể thao chiếm vị trí trung tâm của mọi đại hội – đã bị gạt ra khỏi kế hoạch huy chương trước khi những ngày thi đấu cuối cùng khép lại.

Điều đó có nghĩa là gì? Nó có nghĩa là ngay từ khi bước vào Asiad 20, giới chức thể thao Việt Nam đã không tin rằng điền kinh có thể mang về huy chương vàng. Đây không phải là một suy đoán. Đó là một tín hiệu được phát đi một cách vô tình qua cách phân bổ kỳ vọng.

Nhìn bảng tỷ số, tôi học được cách đọc những gì không được ghi.

Hãy nhìn vào những kết quả cụ thể của điền kinh Việt Nam tại Asiad lần này. Ở nội dung nhảy cao nữ, Dương Thị Thảo về đích ở vị trí thứ 6. Ở nội dung tiếp sức 4x400m nữ, đội tuyển Việt Nam về thứ 5. Và ở nội dung tiếp sức 4x400m nam, đội tuyển Việt Nam về cuối trong trận chung kết.

Không có bất kỳ thông số kỹ thuật nào – không thời gian, không độ cao, không tốc độ gió – được ghi lại trong bản báo cáo này. Điều đó có nghĩa là tất cả những đánh giá phải được đọc như những kết quả tương đối trong phạm vi châu Á, chứ không phải so với bất kỳ tiêu chuẩn tuyệt đối nào. Nhưng ngay cả khi chỉ đọc tương đối, bức tranh vẫn rất rõ ràng: Việt Nam đang ở nhóm cạnh tranh nhưng chưa thể chen chân vào nhóm tranh huy chương.

Một bản hợp đồng có ngày hết hạn, nhưng một câu chuyện đời người thì không.

Điều đáng chú ý hơn cả những vị trí về đích là cách mà đội tuyển điền kinh được xây dựng. Trong danh sách tham dự các nội dung tiếp sức, những cái tên được nhắc đến đều là những cựu binh: Nguyễn Thị Ngọc, Quách Thị Lan, Nguyễn Thị Hằng ở nội dung nữ; Tạ Ngọc Tưởng và Trần Nhật Hoàng ở nội dung nam. Tác giả của bản tin gốc đã viết rằng những cựu binh này "mang theo nhiều kỳ vọng".

Đó là một cách nói lịch sự. Nhưng nếu đọc kỹ, nó cho thấy một thực tế khác: điền kinh Việt Nam đang phụ thuộc vào một nhóm vận động viên đã ở giai đoạn đỉnh cao hoặc đã qua đỉnh cao sự nghiệp. Trong khi đó, không có bất kỳ tín hiệu nào về một thế hệ kế cận đủ sức gánh vác ở đấu trường châu lục.

Đây là điểm mấu chốt. Vấn đề của điền kinh Việt Nam tại Asiad 20 không phải là chúng ta thua kém về mặt tốc độ. Vấn đề là chúng ta đang thiếu chiều sâu. Một đội tiếp sức vào được chung kết nhưng về cuối, hoặc về thứ 5, thường phản ánh vấn đề về xử lý gậy hoặc về đội hình, chứ không hẳn là vấn đề về tốc độ thuần túy. Nhưng để có thể cạnh tranh huy chương, bạn cần cả hai: tốc độ và chiều sâu.

Esports dạy tôi rằng chiến thắng không bao giờ chỉ nằm trên màn hình.

Có một chi tiết đáng để suy ngẫm. Trong khi điền kinh không có huy chương, thì sepak takraw – một môn thể thao mà Việt Nam có truyền thống – lại đang là nguồn cung cấp huy chương vàng chính. Bắn súng và boxing cũng được xác định là những môn có thể mang về thêm huy chương vàng. Điều này cho thấy một nghịch lý trong cách phân bổ nguồn lực và kỳ vọng: chúng ta đang đặt cược vào những môn mà chúng ta có lợi thế ngắn hạn, thay vì đầu tư vào những môn có tính nền tảng lâu dài.

Không ai có thể phủ nhận giá trị của những tấm huy chương vàng từ sepak takraw. Nhưng nếu chúng ta chỉ tập trung vào những môn có thể mang về huy chương ngay lập tức, thì câu hỏi đặt ra là: điều gì sẽ xảy ra với điền kinh – môn thể thao được xem là thước đo của một nền thể thao phát triển – trong 5 hoặc 10 năm tới?

Sau mỗi bàn thắng, tôi hỏi: người phụ nữ nào đã mất ngủ vì điều đó?

Quay trở lại với những vận động viên điền kinh. Họ là những người đã dành cả thanh xuân để tập luyện. Họ là những người đã gắn bó với đường chạy, với sân vận động, với những buổi tập sáng sớm và những buổi tập chiều muộn. Họ không cần chúng ta thương hại. Họ cần chúng ta hiểu rằng thành tích của họ không chỉ được đo bằng huy chương.

Dương Thị Thảo về thứ 6 ở nội dung nhảy cao nữ. Đó là một kết quả không như mong đợi, nhưng nó không có nghĩa là cô ấy đã thất bại. Đội tiếp sức 4x400m nữ về thứ 5. Đó là một kết quả không mang về huy chương, nhưng nó không có nghĩa là họ đã không cố gắng. Đội tiếp sức 4x400m nam về cuối trong trận chung kết. Đó là một kết quả đáng thất vọng, nhưng nó không có nghĩa là họ không xứng đáng được ghi nhận.

Trong bóng đá nữ, không có ngày nghỉ, chỉ có những câu chuyện chưa kể.

Câu chuyện của điền kinh Việt Nam tại Asiad 20 là một câu chuyện chưa được kể đầy đủ. Nó không chỉ là câu chuyện về những vị trí về đích. Nó là câu chuyện về một hệ thống đang thiếu chiều sâu. Nó là câu chuyện về một thế hệ vận động viên đang ở giai đoạn cuối sự nghiệp. Nó là câu chuyện về một tương lai chưa được định hình.

Khi đoàn thể thao Việt Nam hướng đến mục tiêu 4 huy chương vàng, và khi những niềm hy vọng còn lại được đặt vào boxing, bắn súng và sepak takraw, chúng ta cần nhớ rằng điền kinh không phải là một môn thể thao có thể bị bỏ quên. Nó là nền tảng. Nó là thước đo. Và nếu chúng ta không đầu tư vào nó, thì những tấm huy chương vàng từ sepak takraw hay bắn súng sẽ chỉ là những niềm vui ngắn hạn, không thể thay thế cho sự phát triển bền vững.

Khi sân vận động trống rỗng, những tiếng nói bình thường bỗng trở thành thủ lĩnh.

Câu hỏi đặt ra không phải là điền kinh Việt Nam đã thất bại ở Asiad 20. Câu hỏi đặt ra là: chúng ta sẽ làm gì tiếp theo? Liệu chúng ta có tiếp tục phụ thuộc vào những cựu binh, hay chúng ta sẽ bắt đầu xây dựng một thế hệ kế cận? Liệu chúng ta có tiếp tục đặt cược vào những môn có lợi thế ngắn hạn, hay chúng ta sẽ đầu tư vào những môn có tính nền tảng lâu dài?

Đó là những câu hỏi mà không một tấm huy chương vàng nào có thể trả lời thay chúng ta.